รายละเอียดโครงการต้นแบบ

• ที่มาและปัญหา

พื้นที่ชายฝั่งบางแสน-วอนนภา เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทั้งด้านการท่องเที่ยว การประมง และการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง แต่ในช่วงที่ผ่านมา เผชิญปัญหาคุณภาพน้ำทะเลเสื่อมโทรมและปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี ซึ่งมีแนวโน้มเกิดบ่อยและรุนแรงขึ้นจากหลายปัจจัย ได้แก่ อุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้น สภาพอากาศแปรปรวน พายุฝนฟ้าคะนอง และปริมาณน้ำจืดที่ไหลลงสู่ทะเลเพิ่มขึ้น ปัจจัยดังกล่าว อาจทำให้ความเค็มและปริมาณออกซิเจนละลายในน้ำเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้สัตว์น้ำตาย เกิดความเสียหายต่อแหล่งเพาะเลี้ยงหอยทะเล กระทบรายได้ของผู้ประกอบอาชีพชายฝั่ง และสร้างความกังวลต่อประชาชนผู้ใช้ประโยชน์จากพื้นที่

อย่างไรก็ตาม การตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบเก็บตัวอย่างเป็นครั้งคราว ไม่สามารถสะท้อนการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วได้อย่างเพียงพอ จึงมีความจำเป็นต้องพัฒนาสถานีโทรมาตรเพื่อติดตามคุณภาพน้ำทะเลแบบเรียลไทม์ โดยตรวจวัดข้อมูลสำคัญ เช่น ความเค็ม คลอโรฟิลล์ และออกซิเจนละลายน้ำ พร้อมส่งข้อมูลผ่านระบบสื่อสาร เพื่อใช้ในการเฝ้าระวัง วิเคราะห์สถานการณ์ และแจ้งเตือนล่วงหน้าแก่หน่วยงานและผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งจะช่วยลดความเสียหาย และเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการความเสี่ยงของพื้นที่ชายฝั่งได้อย่างทันท่วงที

• แนวทางการแก้ไขปัญหา

โครงการเริ่มดำเนินการเมื่อปี พ.ศ. 2566 จากการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านคุณภาพน้ำกับการเกิดปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี เพื่อนำข้อมูลมาพัฒนาเกณฑ์และแนวทางสำหรับการเฝ้าระวังสถานการณ์ในพื้นที่ชายฝั่ง จากนั้นจึงติดตั้งสถานีโทรมาตรนอกชายฝั่งบางแสน-วอนนภา ห่างจากฝั่งประมาณ 1.6 กิโลเมตร เพื่อเก็บข้อมูลคุณภาพน้ำทะเลแบบเรียลไทม์ โดยตรวจวัดค่าความเค็ม ปริมาณคลอโรฟิลล์ และออกซิเจนละลายน้ำ ซึ่งเป็นตัวแปรสำคัญในการประเมินความผิดปกติของระบบนิเวศชายฝั่ง

สถานีประกอบด้วยเซนเซอร์ ระบบบันทึกข้อมูล แผงพลังงานแสงอาทิตย์ แบตเตอรี่ และระบบสื่อสารที่ส่งข้อมูลผ่านเครือข่ายโทรศัพท์มือถือเข้าสู่ฐานข้อมูลกลาง ทำให้สามารถติดตามสถานการณ์ได้อย่างต่อเนื่องจากระยะไกล ข้อมูลจากสถานีบางแสนยังนำมาวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลจากสถานีโทรมาตรศรีราชา เพื่อเปรียบเทียบแนวโน้ม ตรวจสอบแหล่งที่มาของความผิดปกติ และเพิ่มความแม่นยำในการประเมินสถานการณ์ เมื่อพบค่าคุณภาพน้ำผิดปกติ หรือมีแนวโน้มเกิดปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี ทีมงานจะตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อมูล รวมทั้งเก็บตัวอย่างเพิ่มเติมในกรณีจำเป็น ก่อนเผยแพร่ข้อมูลและแจ้งเตือนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และประชาชนผ่านเว็บไซต์และ LINE Official Account เพื่อให้สามารถเตรียมรับมือ วางแผนจัดการ และลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นต่อทรัพยากรทางทะเล เศรษฐกิจชายฝั่ง และประชาชนในพื้นที่ได้อย่างทันท่วงที นอกจากนี้ ยังมีการรายงานผลการดำเนินงานและประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารผ่านช่องทางสื่อออนไลน์ของสถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา เพื่อสร้างการรับรู้ และขยายการเข้าถึงข้อมูลแก่สาธารณชนอย่างต่อเนื่อง

โดยผลสำเร็จที่เกิดจากโครงการ คือ สามารถพัฒนาระบบเฝ้าระวังและแจ้งเตือนล่วงหน้าปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี โดยใช้สถานีโทรมาตรติดตามคุณภาพน้ำทะเลแบบเรียลไทม์ ในพื้นที่ชายฝั่งบางแสน-วอนนภา ทำให้สามารถติดตาม การเปลี่ยนแปลงของคุณภาพน้ำ วิเคราะห์แนวโน้มการเกิดปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี และแจ้งเตือนแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ชุมชนชายฝั่ง และประชาชนได้อย่างทันท่วงที ผ่านเว็บไซต์ LINE Official Account และสื่อออนไลน์ของสถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา ช่วยลดความเสี่ยงและสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยอาศัยข้อมูลเชิงประจักษ์

นอกจากนี้ ผลการดำเนินงานได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ โดยโครงการ “The Coastal Ocean Observing System for Ocean Colour Monitoring and Phytoplankton Bloom Prediction” ได้รับการจัดอันดับ Top 100 ของโลก สาขา Crisis Management (อันดับที่ 25) จาก The World University Rankings for Innovation 2025 (WURI 2025) ซึ่งสะท้อนถึงศักยภาพของมหาวิทยาลัยบูรพา ในการพัฒนานวัตกรรม เพื่อการเฝ้าระวังและคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมทางทะเลชายฝั่ง อีกทั้ง โครงการยังได้รับการคัดเลือกเป็น Best Practice ด้าน Planet ของจังหวัดชลบุรี ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ในการขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ของจังหวัดชลบุรี ซึ่งสะท้อนถึงการนำองค์ความรู้และนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม และสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม

• การสร้างความยั่งยืนและแนวทางการขยายผลการดำเนินงาน

1. การบำรุงรักษาและพัฒนาระบบอย่างต่อเนื่อง โดยกำหนดแผนตรวจสอบ บำรุงรักษา และสอบเทียบอุปกรณ์ของสถานีโทรมาตรอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ระบบสามารถตรวจวัดและส่งข้อมูลคุณภาพน้ำได้อย่างถูกต้องและต่อเนื่อง รวมทั้งจัดสรรงบประมาณสำหรับการบำรุงรักษาและทดแทนอุปกรณ์ที่เสื่อมสภาพ
2. การพัฒนาฐานข้อมูลและระบบแจ้งเตือนล่วงหน้า โดยจัดเก็บข้อมูลคุณภาพน้ำอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง เพื่อนำมาวิเคราะห์แนวโน้มและการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ตลอดจนพัฒนาเกณฑ์การแจ้งเตือนและแบบจำลองการคาดการณ์ให้มีความแม่นยำมากขึ้น โดยอาจประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์ข้อมูลในอนาคต
3. การสร้างเครือข่ายความร่วมมือและกลไกการใช้ข้อมูลร่วมกัน โดยพัฒนาความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ชุมชนชายฝั่ง และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล กำหนดแนวทางการแจ้งเตือน และประสานการรับมือเมื่อพบสถานการณ์ผิดปกติ รวมทั้งเผยแพร่ข้อมูลผ่านเว็บไซต์ LINE Official Account และช่องทางออนไลน์อย่างต่อเนื่อง
4. การพัฒนาศักยภาพผู้ใช้ประโยชน์และคนรุ่นใหม่ โดยถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการติดตามคุณภาพน้ำ การแปลผลข้อมูล และแนวทางรับมือกับปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสีให้แก่เจ้าหน้าที่ ชุมชน ผู้ประกอบอาชีพชายฝั่ง นิสิต และเยาวชน เพื่อสร้างบุคลากรและเครือข่ายที่ สามารถร่วมเฝ้าระวังและใช้ประโยชน์จากข้อมูลได้อย่างเหมาะสม
5. การขยายพื้นที่ดำเนินงานและต่อยอดสู่การบริหารจัดการเชิงนโยบาย โดยนำรูปแบบและบทเรียนจากสถานีบางแสน-วอนนภา ไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่ชายฝั่งอื่นที่มีความเสี่ยง พร้อมเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายสถานี เป็นเครือข่ายเฝ้าระวังระดับจังหวัดหรือระดับภูมิภาค และนำข้อมูลไปใช้สนับสนุนการกำหนดมาตรการ แผนรับมือ และนโยบายบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในระยะยาว